Denk je bij je eigen hond al snel 'die is gewoon gezond'? Dan is dit artikel misschien wel de belangrijkste van allemaal. Want heel veel gedrag waarvan we aannemen dat het aangeleerd is of dat het bij een emotie hoort, blijkt bij nader inzien deels iets fysieks te zijn.

Niet altijd als de oorzaak, dat is een belangrijke nuance. Maar heel vaak speelt fysiek ongemak wel mee. En we missen dat vaak. Niet alleen als eigenaar, maar ook als gedragstherapeut en zelfs als dierenarts. In deze blog laat ik je zien waarom pijn zo makkelijk over het hoofd wordt gezien, welke signalen je makkelijk mist, en welke geruststellingen je juist op het verkeerde spoor zetten.

In het kort

Gedrag is vaak het allereerste teken dat een hond pijn of fysiek ongemak heeft. Dat teken is meestal klein en subtiel, geen kreupele poot. Bij honden met gedragsproblemen speelt volgens onderzoek in 30 tot 80% van de gevallen ook iets lichamelijks mee. Voordat je gaat trainen, is het daarom slim om eerst het fysieke stuk uit te sluiten bij je dierenarts.

Gedrag is communicatie: soms zegt je hond 'het voelt niet fijn'

Alles wat je hond doet is de buitenkant van hoe hij zich vanbinnen voelt. Dat is de kern van hoe ik naar honden kijk: gedrag is communicatie. Eerst is er een emotie, dan reageert het lijf, en pas daarna komt het gedrag dat jij ziet.

Vandaag komt daar een extra laag bij. Soms zegt je hond met zijn gedrag niet 'ik ben bang' of 'ik ben gefrustreerd', maar simpelweg: ergens in mijn lijf doet iets pijn, of het voelt niet lekker, of ik heb jeuk. Uit onderzoek blijkt zelfs dat wat wij als angst zien, soms pijn is. Of dat angst juist getriggerd wordt doordat een hond pijn heeft.

En fysiek ongemak vult de figuurlijke stressemmer. Een hond met pijn loopt de hele dag al met een halfvolle emmer rond. Daardoor wordt zijn reactie op angst, frustratie of juist een positief moment makkelijk heftiger. Onder een bange, drukke of gefrustreerde hond kan dus zomaar een hond met fysiek ongemak zitten.

Waarom fysiek ongemak zo vaak wordt gemist

Er zijn twee belangrijke redenen. Ten eerste zijn honden erg goed in het verbergen van pijn. En wij zijn niet altijd even goed in het lezen ervan. Dat is geen schande, maar het is wel zo.

Ten tweede denken we bij pijn al snel aan een hond die kreupel loopt of niet meer wil eten. Maar zo ziet het er vaak niet uit. Pijn zit lang niet alleen in botten en gewrichten. Het kan net zo goed in de buik zitten, in de huid door jeuk, in de tanden, de oren of de zenuwen. Dat soort pijn zie je niet aan een hond die een pootje optrekt. En heeft je hond aan beide achterpoten last, dan kan hij niet eens mank lopen.

Ik zie het bij mijn eigen Iloy, die makkelijk last heeft van zijn rug. Als hij in huis wat rustiger en ingetogener wordt, gaat bij mij een belletje rinkelen. Ik laat hem dan checken, en meestal blijkt het inderdaad te spelen. Hij krijgt pijnstilling, knapt zienderogen op en wordt weer drukker en aanwezig. Ik ken mijn hond. En daar begint het bij jou ook: bij het observeren van je eigen hond.

Dat dit vaker speelt dan je denkt, blijkt uit onderzoek. Bij honden die voor gedrag worden verwezen, speelt in zo'n 30 tot 80% van de gevallen ook iets lichamelijks mee. Niet altijd als hét grote probleem, maar wel als iets dat meespeelt.

Vier geruststellingen die je op het verkeerde spoor zetten

Dit zijn zinnen die ik zo uit de praktijk haal. Het zijn eigenlijk geruststellingen die we onszelf geven, en ze sturen ons de verkeerde kant op:

• "Hij heeft het al vanaf dat hij een pup is." Dat betekent vaak juist het tegenovergestelde. Iets wat er al vroeg is, kan aangeboren of vroeg ontstaan zijn, denk aan heupen, ellebogen en knieën. Chronische pijn van jongs af zit goed verstopt, want je hond weet niet beter en leert ermee te dealen.
• "Het hoort bij het ras." Rastypisch betekent meestal niets anders dan dat een probleem vaak in een ras voorkomt, dikwijls door keuzes in de fokkerij. Dat iets veel voorkomt, is niet hetzelfde als normaal, en zeker niet hetzelfde als klachtenvrij.
• "Hij eet, rent en wil gewoon spelen." Honden zijn meesters in door pijn heen functioneren. Door opwinding, spel en adrenaline loopt hij er soms dwars doorheen, en bekoopt hij het pas later terwijl jij dat niet ziet. Functioneren en pijnvrij zijn twee verschillende dingen. Ik ga met rugpijn ook gewoon naar Disneyland, maar dat betekent niet dat ik geen pijn heb.
• "Ik kan hem gewoon aanraken." Veel honden laten hun eigen baasje toe, ook als er ergens pijn zit, omdat ze jou vertrouwen. Aanraking toelaten is dus geen bewijs dat het geen pijn doet. Let wel op: laat je hond zich plotseling níet meer aanraken, dan is dat juist een belangrijk signaal om naar de dierenarts te gaan.
  
  

Gedrag waar pijn onder kan zitten

Bij al deze voorbeelden geldt: het kan een emotie zijn, maar fysiek ongemak is een van de dingen die je wilt uitsluiten.

• Je hond blijft tijdens de wandeling ineens stil staan. Dat kan angst zijn of even de omgeving scannen. Maar het kan ook zijn dat hij in zijn lijf last heeft.
• Je hond wil zijn tuigje niet om. Misschien heeft hij het nooit goed geleerd, of vindt hij de wandeling spannend. Maar het tuigje kan ook op een gevoelige plek zitten, of het optillen van de poten doet pijn.
• Je hond wil niet mee wandelen. Dat kan anticipatie of angst zijn. En toch: als die wandeling voor hem vervelend aanvoelt, wil hij liever niet.
• Je hond komt moeilijk tot rust als je weg bent. Een hond die zich lichamelijk niet lekker voelt, komt ook moeilijker tot rust zonder jou. Jouw aanwezigheid maakt het makkelijker om met dat ongemak om te gaan.
• Je hond wil niet op gladde vloeren lopen. Vaak zit daar onzekerheid of pijn in de gewrichten onder, of de angst om weg te glijden.

De rode draad: dit gedrag heeft meerdere mogelijke oorzaken, en fysiek ongemak is er een van. Voordat je gaat trainen, sluit je het lichamelijke stuk daarom eerst uit.

Drie signalen die extra aandacht vragen

Uit onderzoek komen drie dingen naar voren waar je echt op moet letten als je hond ook gedragsmatig iets laat zien:

• Een verandering in gedrag. Gedrag dat nieuw is, of juist gedrag dat wegvalt, is een sterk signaal. Zocht je hond eerder veel contact en nu veel minder? Of juist andersom? Beide kunnen een rode vlag zijn.
• Plotselinge geluidsgevoeligheid. Honden met lichamelijke pijn worden vaker gevoeliger voor geluid. Vooral bij honden ouder dan zes jaar die ineens bang worden voor onweer, vuurwerk of harde geluiden, is het belangrijk om pijn uit te sluiten. Er lijkt een echt verband te zijn. Meer over angst voor geluid lees je in mijn blog over de bange hond.
• Grommen of snauwen bij aanraken. Een hond die snauwt, hapt of je hand vastpakt als je hem optilt, borstelt of op een bepaalde plek aanraakt, vertelt je iets over hoe zijn lijf voelt. Dat duidt vaak op pijn. En dan schiet zijn lontje ook eerder korter, zoals ik beschreef in mijn blog over de gefrustreerde hond.
  
  

Wat betekent dit voor jou?

Het teken dat er fysiek iets speelt, is bijna altijd gedragsmatig. Daarmee ben jij als eigenaar de belangrijkste observant. Jij ziet je hond elke dag en de dierenarts niet.

De boodschap is niet dat je morgen als een gek naar de dierenarts moet rennen en je hond binnenstebuiten laat keren. De boodschap is: kijk eerlijk naar je hond, en ook naar jezelf. Zijn er signalen die je onder 'gedrag' of 'emotie' hebt gestopt, die misschien ook iets fysieks kunnen zijn? Twijfel je, ga dan met je dierenarts in gesprek.

Aan de slag

Denk aan één gedrag van je hond waarvan je misschien dacht: dit hoort gewoon bij hem, het is rastypisch, of dat doet hij al zijn hele leven. Of misschien juist iets dat plotseling is veranderd.

En vraag jezelf dan heel eerlijk af: zou hier ongemak of pijn een rol kunnen spelen? Twijfel je, laat het dan uitsluiten door je dierenarts.

En dan? Van herkennen naar jouw eigen hond

Fysiek ongemak leren zien is de eerste stap. De volgende vraag is: waar begin ik bij míjn hond?

Daarvoor is er de HondenHub. Daar krijg je een checklist waarmee je je eigen hond van kop tot staart langsloopt op signalen van fysiek ongemak. Die checklist is gebouwd op gevalideerde pijnschalen die dierenartsen gebruiken, zoals de Glasgow-schaal voor acute pijn en de Helsinki Chronic Pain Index en de Canine Brief Pain Inventory voor langdurige pijn. Je stelt je vragen aan onze dierenarts Evelyne en fysiotherapeut Dominique, en ik denk met je mee over wat je opvalt.

Belangrijk: die checklist stelt geen diagnose. Ik ben zelf geen dierenarts. De checklist helpt je signalen te herkennen, zodat je die met je eigen dierenarts kunt bespreken. Je dierenarts blijft de plek voor onderzoek en diagnose. Je stelt je vraag over jouw hond, aan een team experts dat ik zelf vertrouw met Iloy.

Word lid van de HondenHub 

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of mijn hond pijn heeft? Het eerste teken is bijna altijd gedragsmatig, en meestal klein: een korter lontje, minder zin in spelen, moeite met opstaan, stijfheid, of een verandering in hoe aanhankelijk of teruggetrokken hij is. Kreupel lopen of niet eten zijn maar een deel van het verhaal. Twijfel je, bespreek het dan met je dierenarts.

Mijn hond eet, rent en speelt gewoon. Kan hij dan toch pijn hebben? Ja. Honden functioneren vaak dwars door pijn heen, geholpen door opwinding en adrenaline. Functioneren en pijnvrij zijn twee verschillende dingen. Eten, rennen en spelen sluiten pijn dus niet uit.

Kan pijn het gedrag van mijn hond veroorzaken? Pijn is zelden op zich de enige oorzaak van probleemgedrag. Maar het speelt vaak wel mee en maakt reacties heftiger. Daarom is het slim om fysiek ongemak uit te sluiten voordat je met gedragstraining begint.

Mijn oudere hond is ineens bang voor geluid. Wat kan dat betekenen? Bij honden ouder dan zes jaar die plotseling bang worden voor geluid, blijkt vaak onderliggende pijn een rol te spelen. Het is belangrijk om dat door je dierenarts te laten uitsluiten.

Let op: deze blog is bedoeld om je bewuster te maken van signalen en vervangt geen diergeneeskundig advies. Ik ben gedragstherapeut, geen dierenarts. Twijfel je over de gezondheid van je hond, raadpleeg dan altijd je eigen dierenarts.

Bronnen:

* Over hoe vaak pijn meespeelt bij gedragsproblemen en welke signalen daarbij horen: Mills, D. S., Demontigny-Bédard, I., Gruen, M., et al. (2020). Pain and Problem Behavior in Cats and Dogs. Animals, 10(2), 318.

** Over het verband tussen pijn en geluidsgevoeligheid: Lopes Fagundes, A. L., Hewison, L., McPeake, K. J., Zulch, H., & Mills, D. S. (2018). Noise Sensitivities in Dogs: An Exploration of Signs in Dogs with and without Musculoskeletal Pain. Frontiers in Veterinary Science, 5:17.

*** Over de rol van pijn bij agressie: Camps, T., Amat, M., Mariotti, V. M., Le Brech, S., & Manteca, X. (2012). Pain-related aggression in dogs. Journal of Veterinary Behavior.